2nd Δεκέμβριος 2020

ScienceLab.Gr

Science Communication

Η ιστορία της χημικής ονοματολογίας και των συμβόλων

Ο κύριος σκοπός της χρήσης συμβόλων ήταν να μειωθούν τα κείμενα και να βελτιωθεί η ταχύτητα ανάγνωσης των βιβλίων αλχημείας

Ονοματολογία: από το χθες στο σήμερα

Η χημική ονοματολογία και τα χημικά σύμβολα είναι δύο από τα σημαντικότερα μέρη της γλώσσας της χημείας. Η πρώιμη χημική ονοματολογία ήταν εντελώς εμπειρική. Όπως είναι λογικό, συχνά πρόκυπτε σύγχυση μεταξύ των ονομασιών ουσιών και των χημικών τους ιδιοτήτων. Για παράδειγμα, το “έλαιο βιτριόλης” ήταν το όνομα του θειικού οξέος, το οποίο δεν είναι προφανώς έλαιο. Στα μέσα του 18ου αιώνα ανακαλύφθηκε ένας μεγάλος αριθμός νέων ουσιών χάρη στην ταχεία εξέλιξη της χημείας. Η παλιά ονοματολογία δεν μπορούσε πλέον να καλύψει τις ανάγκες του χημικού. Στα τέλη του 18ου αιώνα, ο Antoine Lavoisier ξεκίνησε μια “χημική επανάσταση”, αντικαθιστώντας την παλιά εμπειρική ονοματολογία με μια νέα που βασίζεται στη χημική σύνθεση και τις ιδιότητες των ουσιών.

Χημικά Σύμβολα: από  τους αλχημιστές στον Berzelius

Η πρώτη χρήση χημικών συμβόλων θα μπορούσε να εντοπιστεί στα αρχαία γλυπτά της Αιγύπτου και στα ελληνικά χειρόγραφα. Ειδικοί πιστεύουν ότι ένας μικρός αριθμός χημικών συμβόλων θα μπορούσε να έχει εξελιχθεί από τους γλύπτες της Αιγύπτου. Μερικά άλλα προέρχονταν από ελληνικά χειρόγραφα.

Τα περισσότερα σύμβολα που χρησιμοποιούν οι αλχημιστές από τον 17ο έως τον 18ο αιώνα δημιουργήθηκαν από τους ίδιους τους αλχημιστές. Μερικά από τα σύμβολα της αλχημείας ήταν εικονογραφικές αναπαραστάσεις των χημικών συσκευών, ενώ άλλες ήταν μόνο τυχαία σχέδια. Ο κύριος σκοπός της χρήσης συμβόλων ήταν να μειωθούν τα κείμενα και να βελτιωθεί η ταχύτητα ανάγνωσης των βιβλίων αλχημείας. Ωστόσο, πολλοί αλχημιστές πίστευαν ότι τα μυστικά της πέτρας του φιλοσόφου ήταν κρυμμένα μέσα στα σύμβολα και εργάζονταν ατελείωτα για να τα αποκρυπτογραφήσουν. Επίσης, τα σύμβολα της αλχημείας συχνά μπορούσαν να προκαλέσουν σύγχυση: μερικά σύμβολα με διαφορετικές έννοιες φαίνονταν πολύ παρόμοια και τα ίδια σύμβολα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να υποδείξουν διαφορετικές έννοιες από διαφορετικούς αλχημιστές. Λόγω της μυστικιστικής και συγκεχυμένης φύσης των αλχημικών συμβόλων, δημιουργήθηκαν νέα συστήματα συμβόλων για να τα αντικαταστήσουν.

Ο Lavoisier πρότεινε ότι οι χημικές πληροφορίες θα πρέπει επίσης να κωδικοποιούνται με σύμβολα. Το 1808, ο John Dalton δημοσίευσε ένα νέο σύστημα συμβόλων το οποίο ήταν ένα σημαντικό επίτευγμα. Ο Dalton σχεδίασε ένα κυκλικό σύμβολο για κάθε γνωστό στοιχείο της εποχής του. Στο σύστημά του, μια ένωση ήταν μια γραφική συναρμολόγηση των συμβόλων στοιχείων με βάση την αναλογία τους. Ωστόσο, τα σύμβολα του Dalton δεν ήταν εύκολο να γραφούν και να αποστηθίζονται, όπως τα παλιά αλχημικά σύμβολα.

Για τα σημερινά χημικά σύμβολα πρέπει να ευχαριστήσουμε τον Jacob Berzelius (π.χ. Na σημαίνει νάτριο, NaCl για αλάτι και H2O για νερό). Αν και ο Berzelius δεν ήταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε τα αρχικά γράμματα των ονομάτων των στοιχείων (στα λατινικά) ως σύμβολα, ήταν ο πρώτος που εφάρμοσε αυτό το σύστημα σε όλες τις χημικές ουσίες που ήταν γνωστές στην εποχή του.