30th Νοέμβριος 2020

ScienceLab.Gr

Science Communication

Πώς το σαπούνι σκοτώνει τον κορονοϊό;

Τα απολυμαντικά με βάση το αλκοόλ είναι καλά, αλλά το σαπούνι είναι ένας πάρα πολύ αποτελεσματικός τρόπος για να σκοτώσετε τον ιό

Οι ιοί μπορεί να είναι ενεργός έξω από το σώμα για ώρες, ή ακόμη και ημέρες. Τα απολυμαντικά, τα υγρά, τα μαντηλάκια, τα τζελ και οι κρέμες που περιέχουν αλκοόλ είναι όλα χρήσιμα για να τους ξεφορτωθούμε, αλλά δεν είναι τόσο αποτελεσματικά όσο το κανονικό σαπούνι.

Οι υγειονομικές αρχές μας έδωσαν δύο μηνύματα: (α) μόλις μολυνθείτε με τον ιό, δεν θα υπάρχουν φάρμακα που να τον σκοτώνουν ή να σας βοηθήσουν να τον ξεφορτωθείτε. Και (β) δεύτερον θα πρέπει να πλύνετε τα χέρια σας για να σταματήσετε τη διάδοση του ιού.

Γιατί το σαπούνι λειτουργεί τόσο καλά στον Sars-CoV-2 και στους περισσότερους ιούς;

Με λίγα λόγια: επειδή ο ιός είναι ένα νανοσωματίδιο που συναρμολογείται αυτόματα, στο οποίο ο ασθενέστερος κρίκος είναι η εξωτερική λιπιδική (λιπαρή) διπλοστοιβάδα. Το σαπούνι διαλύει τη λιπαρή μεμβράνη και ο ιός καταρρέει σαν ένας πύργος από τραπουλόχαρτα και πεθαίνει – ή μάλλον, πρέπει να πούμε ότι γίνεται ανενεργός καθώς οι ιοί δεν είναι πραγματικά ζωντανοί.

Εικόνα μικροσκοπίου που δείχνει τον ιό SARS-CoV-2. Οι αιχμές στην εξωτερική άκρη των σωματιδίων του ιού δίνουν στον κοροναϊό το όνομά τους, σαν κορώνα.

Με περισσότερα λόγια θα πρέπει να πούμε ότι οι περισσότεροι ιοί αποτελούνται από τρία βασικά δομικά στοιχεία: (α) ριβονουκλεϊκό οξύ (RNA), (β) πρωτεΐνες και (γ) λιπίδια. Ένα κύτταρο που έχει μολυνθεί από ιό παράγει πολλά από αυτά τα δομικά στοιχεία, τα οποία στη συνέχεια συναρμολογούνται αυτόματα για να σχηματίσουν τον ιό. Είναι σημαντικό ότι δεν υπάρχουν ισχυροί ομοιοπολικοί δεσμοί που να συγκρατούν αυτές τις μονάδες μεταξύ τους, πράγμα που σημαίνει ότι δεν χρειαζόμαστε ισχυρές χημικές ουσίες για να διασπάσουμε αυτές τις μονάδες.

Η μετάδοση του ιού

Όταν ένα μολυσμένο κύτταρο πεθάνει, όλοι αυτοί οι νέοι ιοί διαφεύγουν και συνεχίζουν να μολύνουν άλλα κύτταρα. Μερικοί καταλήγουν επίσης στους αεραγωγούς των πνευμόνων. Όταν βήχετε ή ειδικά όταν φτερνίζεστε, μικροσκοπικά σταγονίδια από τους αεραγωγούς μπορούν να φτάσουν έως και 10 μέτρα μακριά. Τα μεγαλύτερα θεωρούνται οι κύριοι μεταφορείς των κοροναϊών και μπορούν να φτάσουν μακρύτερα από τα δύο μέτρα. Αυτά τα μικροσκοπικά σταγονίδια καταλήγουν σε επιφάνειες και συχνά στεγνώνουν γρήγορα. Ωστόσο, οι ιοί παραμένουν ενεργοί. Το ανθρώπινο δέρμα είναι μια ιδανική επιφάνεια για έναν ιό. Είναι “οργανικό” και οι πρωτεΐνες και τα λιπαρά οξέα στα νεκρά κύτταρα στην επιδερμίδα αλληλεπιδρούν με τον ιό.

Όταν αγγίζετε, ας πούμε, μια χαλύβδινη επιφάνεια με σωματίδια ιού σε αυτό, αυτά θα κολλήσουν στο δέρμα σας και, συνεπώς, θα μεταφερθεί στα χέρια σας. Αν στη συνέχεια αγγίξετε το πρόσωπό σας, ειδικά τα μάτια, τα ρουθούνια ή το στόμα σας, μπορεί να μολυνθείτε. Και αποδεικνύεται ότι οι περισσότεροι άνθρωποι αγγίζουν το πρόσωπό τους κάθε δύο έως πέντε λεπτά.

Σκέτο νερό αρκεί ή χρειάζεται σαπουνόνερο;

Το ξέπλυμα των ιών μόνο με νερό θα μπορούσε να λειτουργήσει. Αλλά το νερό δεν είναι καλό σε σύγκριση με τις ισχυρές ελκτικές δυνάμεις μεταξύ του δέρματος και του ιού που λειτουργούν σαν κόλα. Το νερό δεν αρκεί.

Δομή μικκυλίου. Το εξωτερικό του μικκυλίου είναι υδρόφιλο (προσελκύει το νερό) και το εσωτερικό είναι λιπόφιλο (προσελκύει έλαια/ λιπαρά).

Το σαπουνόνερο είναι τελείως διαφορετικό. Το σαπούνι περιέχει ουσίες, άλατα λιπαρών οξέων (όπως το ελαικό οξύ του ελαιόλαδου), μερικές από τις οποίες είναι δομικά πολύ παρόμοιες με τα λιπίδια της μεμβράνης του ιού. Τα μόρια σαπουνιού “ανταγωνίζονται” με τα λιπίδια στη μεμβράνη του ιού. Αυτός είναι λίγο πολύ, ο τρόπος που το σαπούνι απομακρύνει επίσης την κανονική βρωμιά από το δέρμα. Σχηματίζεται ένα μικκύλιο όπου στο εσωτερικό του εγκλωβίζεται η βρωμιά ή ο ιός και το υδρόφιλο εξωτερικό του διευκολύνει την διάλυση στο νερό και την απομάκρυνση από το δέρμα. Το σαπούνι όχι μόνο χαλαρώνει την “κόλλα” μεταξύ του ιού και του δέρματος αλλά και τις αλληλεπιδράσεις που συγκρατούν τις πρωτεΐνες, τα λιπίδια και το RNA συναρμολογημένα στον ιό.

Τα απολυμαντικά προϊόντα και η υπεροχή του σαπουνιού

Τα προϊόντα με βάση το αλκοόλ , τα οποία σε μεγάλο βαθμό περιλαμβάνουν όλα τα “απολυμαντικά” προϊόντα, περιέχουν ένα υψηλής περιεκτικότητας αλκοολικό διάλυμα (συνήθως 60-80% αιθανόλη) και σκοτώνουν τους ιούς με παρόμοιο τρόπο. Αλλά το σαπούνι είναι καλύτερο, γιατί χρειάζεστε μόνο μια μικρή ποσότητα σαπουνιού, το οποίο με το τρίψιμο, καλύπτει εύκολα ολόκληρο το χέρι σας. Αντίθετα θα πρέπει κυριολεκτικά να μουσκέψετε τον ιό με αιθανόλη για ένα μικρό χρονικό διάστημα και τα μαντηλάκια ή το τρίψιμο των χεριών με ένα πηκτώμα (τζελ) δεν εγγυάται ότι θα μουσκέψετε κάθε γωνιά της επιδερμίδας των χεριών σας αρκετά αποτελεσματικά. Έτσι, το σαπούνι είναι το καλύτερο, αλλά συνίσταται η χρήση απολυμαντικού με βάση το αλκοόλ όταν το σαπούνι δεν είναι διαθέσιμο, βολικό ή πρακτικό.

Πηγές: Pall Thordarson (The guardian)