14th Ιούνιος 2021

ScienceLab.Gr

Science Communication

Μεθανόλη: η ταυτότητα της χημικής ένωσης

Ποια είναι η μεθανόλη;

Η μεθανόλη (methanol) είναι γνωστή και ως μεθυλική αλκοόλη (methyl alcohol) και σπανιότερα ως καρβινόλη (carbinol) είναι η απλούστερη αλειφατική αλκοόλη. Απομονώθηκε για πρώτη φορά από το προϊόν της ξηράς απόσταξης ξύλου και για τον λόγο αυτό είναι επίσης γνωστή ως ξυλόπνευμα (wood spirit, wood naphtha). Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν το απόσταγμα αυτό κατά τη διαδικασία ταρίχευσης των νεκρών τους. Η μεθανόλη είναι ένα εύφλεκτο, πτητικό υγρό σε θερμοκρασία δωματίου, με ελαφρά οινοπνευματώδη, όχι δυσάρεστη οσμή, ωστόσο η εισπνοή των ατμών της πρέπει να αποφεύγεται λόγω της τοξικότητάς της (πολύ μεγαλύτερη από εκείνη της αιθανόλης) [1].

Πότε απομονώθηκε καθαρή μεθανόλη για πρώτη φορά;

Καθαρή μεθανόλη απομονώθηκε για πρώτη φορά από τον Robert Boyle το 1661, όταν απέσταξε το ξύλο ενός θαμνώδους φυτού και την ονόμασε “πνεύμα του πύξου” (spirit of box) (box, boxwood: πύξος ή πυξάρι, διακοσμητικό θαμνώδες φυτό). Στη συνέχεια ονομάστηκε πυροξυλικό πνεύμα (pyroxylic spirit).

Πως πήρε το όνομά της;

Η στοιχειακή σύνθεση της μεθανόλης προσδιορίστηκε το 1834 από τους Γάλλους χημικούς Jean-Baptiste Dumas και Eugene Peligot. Οι ίδιοι εισήγαγαν τη χημική ονομασία μεθυλένιο (methylene), από την αρχαία Ελληνική λέξη “μέθυ” (μέθυ -υος: κάθε μεθυστικό ποτό, κρασί, μπίρα: “ου πίνοντας εκ κριθών μέθυ”, Αισχύλος) και “ύλη” (: κομμάτια ξύλου, π.χ. “υλοτομία“), δηλ. η μεθυστική ουσία που προέρχεται από το ξύλο. Λίγο αργότερα, το 1840, εισήγαγαν την ονομασία μεθύλιο (methyl) και ονόμασαν την αλκοόλη “μεθυλική αλκοόλη”.

Χρήσεις της μεθανόλης

Σήμερα, η μεθανόλη είναι ένα από τα κύρια προϊόντα της χημικής βιομηχανίας. Χρησιμοποιείται ως καύσιμο, αντιπηκτικό, ως διαλύτης χημικών ουσιών αλλά και ως πρώτη ύλη για τη σύνθεση πλήθους άλλων χημικών ουσιών. Λόγω της τοξικότητάς της, η μεθανόλη χρησιμοποιείται σε μεγάλες ποσότητες για τη μετουσίωση της αιθανόλης. ‘Ετσι, προστίθεται στην αιθανόλη (τυπικά σε αναλογία 5%), ώστε να την καταστήσει ακατάλληλη για την παρασκευή αλκοολούχων ποτών, χωρίς ωστόσο να αλλοιώσει τις ιδιότητές της για άλλες βιομηχανικές χρήσεις. Μεγάλες ποσότητες μεθανόλης χρησιμοποιούνται ως καύσιμο, όπως επίσης και στην παραγωγή βιοντίζελ.

Η μεθανόλη συναντάται σε ίχνη στην ατμόσφαιρα, ως προϊόν του αναερόβιου μεταβολισμού οργανικών ουσιών από μεγάλη ποικιλία βακτηρίων, αλλά υπό την επίδραση του οξυγόνου του αέρα και του φωτός η μεθανόλη οξειδώνεται σε διοξείδιο του άνθρακα και νερό.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η μεθανόλη είναι μια από τις 130 περίπου οργανικές ενώσεις που έχουν εντοπιστεί στο διάστημα. Πρόσφατα, σε μια περιοχή του γαλαξία μας εντοπίστηκε νέφος μεθανόλης από μικροκυματική ακτινοβολία που αντιστοιχεί στο μόριό της (MASER μεθανόλης). Το νέφος φτάνει τα 463 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα σε μήκος (περίπου 3.100 φορές η απόσταση Γης – Ήλιου) και περιβάλλει μια περιοχή όπου γεννούνται νέα άστρα (stellar nursery).

Πηγές:

(α) Merck Index, 12th ed, σελ. 1018.

(β) Wikipedia: “Methanol“.

(γ) MindFiesta.com: “Methanol“.

(δ) Methanex Corporation (Canada): “Technical Information & Safe Handling Guide for Methanol”, Version 3.0, September 2006.

(ε) PhysOrg.com: “Astronomers find alcohol cloud spanning 288 billion miles“, April, 2006.

Εικόνα από aumanufacturing.com.au